De Tijdsparadox van Casino Royale

Ik vond Jean-Claude Van Damme nogal OK in TIMECOP. Niet dat ik een fan ben van de Mossel van Brussel, Een bezemsteel heeft meer nuances dan het granieten gelaat van Jean-Claude de prelaat. Maar in TIMECOP werd Van Damski teruggebracht in de tijd om de kern van een hedendaags probleem te ontzenuwen. Interessant was dat hij daarbij zijn eigen identiteit in gevaar bracht.
Dezelfde problematiek zag je in de tweede TERMINATOR, die waarin Arnold Schwarzenegger de redder moet spelen voor de jonge Connor. Een andere terminator, T-1000, heeft immers de opdracht de jonge Connor te vermoorden, zodat die als volwassene, twintig jaar later, niet de leider van de rebellen zou worden,

In beide films heb je dus een interessant tijdsdilemma. Beter bekend onder de term “tijdsparadox”. Het is een van de vraagstukken die Einstein op wetenschappelijke manier trachtte te bewijzen. Wat gebeurt er met de toekomst als je het verleden kan manipuleren? Kan je nog geboren worden als je je eigen ouders vermoordt? Kan je de toekomst wel boetseren naar je wens?

Wat heeft dit alles nu met James Bond te maken? Meer dan je denkt.
Een van de redenen dat Pierce Brosnan zijn vijfde film niet haalde is dat Broccoli en Wilson met alle geweld de jonge jaren van James Bond wilden tonen. Een ideetje van het clevere schrijversduo Purvis & Wade, maar die jongens bakten het iets te bruin. Zij wilden de collegejaren van Bond als achtergrond gebruiken. Dat ging niet door, werd echter wél opgepikt door de literaire spin off SILVERFIN. Maar na het Brosnan-tijdperk oordeelden de producers de tijd rijp voor een verjongingskuur.
Daar is mijns inziens niet voldoende over nagedacht. Vooral niet over de manier waarop de tijdssprong in Casino Royale wordt gebracht. De toevallige Bond-kijker zal er nauwelijks graten in zien. Alleen voor wie het overzicht wil bewaren over de hele saga is deze ingreep een regelrechte ramp. Ik verklaar me nader.
De zogenaamde reboot roept heel wat vraagtekens op. De productie kon eigenlijk twee goede kanten uit: ofwel doen ze of er niets aan de hand is, zoals dat al een keer of vijf eerder gebeurde. (Lazenby nam gewoon over van Connery, die hetzelfde deed een film later. Moore en Dalton idem). Ofwel maakten ze een reboot , die teruggreep naar de tijd van voor DR. NO, alsof alles nog moest gebeuren. Kon best, want in het boek Casino Royale maakt Bond enkele professionele fouten, die te wijten zijn aan onervarenheid. Een prequel dus. George Lucas heeft het hen voorgedaan.
Broccoli en Wilson deden dit bewust niet. Zij verjongden Bond maar behielden de setting. Op het eerste gezicht lijkt dit een moderne visie. Dat geeft vele praktische voordelen zoals decor, kledij, voertuigen en zo meer. Toch wegen de voordelen niet op tegen de nadelen, en het komt me voor dat de scriptschrijvers hier dus onvoldoende hebben over nagedacht. Dat de producers, toch de bewakers van de huisstijl, evenmin bij de zaak waren.
Want James Bond heeft immers, als levende cinemafiguur, een onuitwisbare geschiedenis, waarmee hij voortdurend zal geconfronteerd worden.
Bond kan nu plots geen product meer zijn van de Koude oorlog. Hij vormt geen wapen meer tegen Rusland en dat hij in het verleden een KGB-agent heeft vermoord, kan niet meer in zijn CV staan, want dat was zijn verleden niet. Hij is nooit getrouwd geweest, kende nooit een mannelijke M, sprong nooit van de Asgard. Dat alles wordt weggeveegd. De bekendste spion aller tijden heeft plots geen verleden meer, geen Blofeld meer om tegen te kampen.
Ofwel krijgt James Bond vanaf nu een nieuwe toekomst, die die van de vorige Bonden overlapt, tegenspreekt en uitvlakt, ofwel zal het discrepanties regenen, zoals uit deze alinea al min of meer blijkt. Dat is spijtig. Dit is, hoewel de film nog moet uitkomen, en de hele wereld zich dit nog moet realiseren, niet meer of minder een stijlbreuk met verregaande proporties. Als Purvis & Wade zich hier kunnen uit draaien verdienen ze een Oscar voor het leven, nu al. Of moeten we een nieuwe website stichten? Iets in de aard van nomorebond.com? Of zal Arnold de redding brengen?
“I’ll be back.”

From Raymond, with Love