Last Night at Twisted River

John Irving, eigenlijk John Wallace Blunt, is een oorlogskindje uit 1942. Amerika had zich net bemoeid met de Grote Oorlog en de pa van John ging wat bommen werpen in Azië. Hij overleefde het, maar keerde niet terug naar huis. Verslaafd aan de Vietnamese keuken, wellicht. De moeder van Irving, Helen Frances Winslow, hertrouwde in 1948, met Colin Franklin Irving, een professor Russische geschiedenis aan de universiteit van Exeter. Het zoontje werd geadopteerd en kreeg een nieuw etiket: John Winslow Irving.

Geef toe: niet iedereen begint zijn leven met zo’n turbulente alinea. Het heeft John Irving dan ook nooit losgelaten. In al zijn boeken zijn de hoofdpersonages op zoek naar hun verloren identiteit, heel vaak naar hun vader. Even zo goed drijft Irving de spot met het vaderschap zoals in zijn meest hilarische werk THE WORLD ACCORDING TO GARP, waarin de moeder van Garp absoluut een kind wil zonder bijhorende vader.
John Irving gebruikt gimmicks die blijken te werken, flashbacks en flashforwards (soms maar één zin) die je opmerkelijk moeiteloos verteert. Al lezend word je oud met zijn personages, groei je op met hun kinderen, van jong en opstandig tot volwassen en rijp. Elk boek van Irving voelt alsof je een leven hebt geleefd.
John Irving schreef bijna zonder uitzondering dikke boeken. UNTIL I FIND YOU haalt zowat 830 pagina’s. Daar ben je wel even zoet mee. Dat lijvige van die boeken wordt hem geregeld verweten. Toch is het einde van zo’n boek halen onbetaalbaar.

ZIJN OEUVRE
Dat van die dikke boeken heeft Irving zeker van zijn tweede vader, die hem adopteerde en opvoedde. Colin Irving was berucht omdat hij van zijn leerlingen elke week eiste dat ze een lijvig boek van een Russische auteur zouden lezen. Wie ooit Tolstoï of Dostojewski onder de knie kreeg, weet welke opgave dat is.
Zelf moest John Irving in Exeter hard voor zijn puntjes werken. Hij leed aan dyslexie maar behaalde zijn inkomticket voor de universiteit van Pittsburgh dank zij zijn talent voor worstelen. Irving leert vervolgens Duits en krijgt de kans een jaar te studeren in Wenen via een uitwisselingsproject. Back home huwt hij Shyla Leary, later een bekende fotografe.
Aan de universiteit van Pittsburgh schrijft hij zijn eerste twee kortverhalen. Eenmaal afgestudeerd blijft hij hangen als assistent voor o.a. auteur Kurt Vonnegut (Slaughterhouse Five). Onder invloed van Vonnegut schrijft hij zijn bij wijze van afstudeerscriptie zijn eerste roman: SETTING FREE THE BEARS (1968).
Het verhaal gaat over twee Weense studenten, Siggy en Hannes, twee gesjeesde dromers, die als protestdaad tegen de Tweede Wereldoorlog de beren uit de Weense zoo willen bevrijden. Irving was 25 toen hij dit verhaal schreef en hoewel het bij vlagen naïef over komt en tal van hiaten vertoont, heeft het de onmiskenbare flair van een groot schrijver in wording. Op de achtergrond van het verhaal speelt de politieke situatie van 1938 waarbij Oostenrijk door Duitsland zal worden geannexeerd.
Zijn tweede boek, THE WATER METHOD MAN (1972) gaat over Fred Trumper, die niet alleen een urineprobleem heeft, maar ook aan alles loopt te twijfelen. Bovendien speelt hij de hoofdrol in zijn eigen film, die heel toepasselijk Fucking up heet. Intussen werkt hij aan zijn thesis, een vertaling van een Oude Noorse Saga: Akthelt en Gunnel. Hoewel het verhaal vrij doorwrocht en complex is, krijgt dit boek toch goede kritiek.
Irving verhuist van Hampshire naar Iowa, waar hij van 1972 tot 1975 op de universiteit werkt als writer in residence. De volgende drie jaar gaat hij Engels doceren op een nabijgelegen universiteit.
Zijn derde boek, THE 158-POUND MARRIAGE (1974) is meer een uitdieping van karakters dan een echt verhaal. Het onderwerp is partnerruil, en hoe de vier protagonisten tot die situatie komen. De roman is bijzonder sober voor het doen van Irving en deed het beduidend minder goed dan de eerste twee, die toch ook al een bescheiden oplage kenden. Zijn uitgever wijst hem daarom de deur. Een van die historische blunders waar het vak vol van is.
Want het vierde boek, THE WORLD ACCORDING TO GARP (1978), zou de internationale doorbraak voor John Irving betekenen. Het werd het meest verkochte boek van de jaren zeventig in de Verenigde Staten. De eerste druk ging over 120 000 exemplaren maar de tweede haalde drie miljoen. John Irving verscheen op de cover van Time Magazine en Garp werd een heus cultureel fenomeen. Er kwam merchandising over het boek, buttons, shirts, enz. Garp won verschillende prijzen waaronder het zeer prestigieuze American Book Award.
In GARP verkiest de moeder haar zoon alleen op te voeden. T.S. Garp ontwikkelt zich tot een gevierde schrijver, in succes alleen maar voorbij gestoken door … zijn moeder, die zich opwerpt als een feministe avant la lettre. Ze wordt zo populair én bestreden dat ze voor haar leven vreest, zodat ze zich terug trekt op een landgoed, omringd door fanatieke meisjes, de Ellen Jamesians die hun tong afsneden als protest tegen verkrachtingen. Het boek dendert naar een geweldvol einde en wordt besloten met de haast historische eindzin: “In the World according to Garp, we are alle terminal cases”.
De film uit 1982 deed het boek weinig eer aan maar werd toch een van de kassuccessen van dat jaar. Tegenwoordig doet de film vooral gedateerd aan. Maar laat er geen twijfel over bestaan: Garp pakte Amerika in. We kennen iemand die zich de haren uit de kop moet hebben gerukt.
De vijfde roman is het nog bekendere HOTEL NEW HAMPSHIRE (1982), later ook verfilmd met Nastassia Kinski en Jodie Foster. HOTEL is een vaudeville met prettig gestoorde mensen die allemaal voor elkaar door een vuur gaan.
Kort na deze roman gingen John Irving en zijn vrouwe Shyla uit elkaar. Ze hebben dan twee zonen. John Irving verhuisde opnieuw, van Vermont naar New York, Park Avenue. Hij kon het zich nu permitteren.
Irving publiceerde dan twee regelrechte meesterwerken: THE CIDER HOUSE RULES (1985) en A PRAYER FOR OWEN MEANY (1989) Vooral die laatste staat hoog aangeschreven.
CIDER begint met de geboorte van Homer Wells in een weeshuis. De huisverloskundige, Wilbur Larch, voedt hem op. Wilbur voert ook abortussen uit op aangestrande jonge vrouwen. Eenmaal volwassen gaat Homer mee met een jong echtpaar, Candy en Walt.
Met dit boek haalde Irving zich een hele controverse op de rug. Abortus was altijd al punt in de Verenigde Staten.
De wereld van Charles Dickens wordt nog intenser het centrale thema van A PRAYER FOR OWEN MEANY. De lokale amateur toneelgroep speelt A Christmas Carol, waarbij plot en personages een afspiegeling vormen van de plot uit MEANY.
Doch draagt de relatie tussen John Wheelwright en Owen Meany dit verhaal. Owen is niet volgroeid en dus klein van gestalte en heeft ook een deuk in de larynx wat hem doet spreken met een hele hoge neusstem. In weerwil daarvan blijkt Owen bovenmatig intelligent en charismatisch. In het eerste hoofdstuk sterft de moeder van John door de enige honkbal die Owen ooit goed sloeg, maar dat brengt John en Owen alleen maar dichter bij elkaar. Het boek is één langgerekte metafoor voor het onophoudelijke geloof in God. Owen Meany overtuigt John voortdurend te blijven oefenen met honkbal, voor dat éne belangrijke moment dat Meany voorzag in zijn visioen en inderdaad uitkomt. Tussendoor neemt Irving datzelfde geloof langs alle kanten onder vuur en moet ook de zinloze oorlog in Vietnam het ontgelden.
Die politieke commentaar komt niet zomaar uit de lucht vallen. Sinds 1986 is John Irving politiek actief. Hij wordt een geapprecieerde medewerker in de verkiezingsstrijd van zowel Walter Mondale als Geraldino Ferraro. Uiteraard schrijft hij hun toespraken. In 1987 trouwt hij met zijn literaire agente Janet Turnbull.
THE SON OF THE CIRCUS (1994) speelt zich af in India. Orthopedist Farrokh Daroewalla verricht genetisch onderzoek naar circusdwergen maar schrijft in zijn vrije tijd filmscripts voor Indische films. Het boek wordt nog bevolkt en bevlekt door tweelingbroers, een rare inspecteur, een moord, onderzoek over homoseksualiteit en racisme en meer divertimento. Irving zou zichzelf niet zijn als hij dat allemaal foutloos verbindt.
Toegankelijker is A WIDOW FOR ONE YEAR (1998). Het verhaal is dicht bij huis, Vermont en Toronto in Canada, waar Ted Cole kinderboeken schrijft. Zijn vrouw Marion kan hem de dood van hun twee zoons niet kan vergeven en verlaat het echtelijke dak, ondanks een vierjarige dochter en haar verhouding met de 16-jarige assistent van Ted. Later ontwikkelt zij zich tot thrillerauteur, waarvoor ze in contact komt met de Nederlandse gepensioneerde rechercheur Harry Hoekstra.
In THE FOURTH HAND (2001) verliest tv-journalist Patrick Wallingford voor het oog van de camera zijn linkerhand aan een bijtgrage leeuw. Het ongeluk wordt bekeken door miljoenen onthutste tv-kijkers. Een gerenommeerde handchirurg uit Boston contacteert Patrick en stelt hem de eerste handtransplantatie ooit voor. Doris Clausen uit Wisconsin komt aanrennen met de hand van haar zopas overleden echtgenoot, maar eist ‘bezoekrecht” van de hand. Patrick en Doris worden een koppel en krijgen een zoon, maar seks wordt alleen toegestaan via de getransplanteerde hand.
In UNTIL I FOUND YOU (2005) zoekt Jack Burns samen met zijn moeder naar zijn vader in de Baltische staten. Het spoor is warm maar de vader, William, blijft hen altijd voor. Uiteindelijk keert Jack terug naar Hollywood waar hij een gevierde acteur wordt. De zoektocht naar zijn vader blijft echter door zijn hoofd spelen.

TWISTED RIVER
LAST NIGHT IN TWISTED RIVER speelt zich grotendeels af in het onherbergzame deel van Canada, in 1954, waar ruwe mannen bomen hakken en de stammen via de rivier naar de bewoonde wereld verzenden. Geen wereld voor doetjes, levensgevaarlijk en ondankbaar. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de manke kok Dominic daar zijn pleisterplaats heeft en een eetbarak open houdt voor de kleine gemeenschap. Het verhaal begint wanneer een jongetje uit het kamp verongelukt en iedereen op zoek gaat. Maar zowel Dominic als de oude trapper Ketchum weten dat de rivier onverbiddelijk is. De dood van de jongen zal als een geest door het hele boek waren, ook al omdat de vrouw van Dominic in gelijkaardige omstandigheden om het leven kwam: de onvoltooide familie.
In dit land van water, bos en beren dondert het leven verder. Het zoontje van Dominic, Daniel neemt de hoofdrol op zich. Wilde verhalen over beren op strooptocht in de vuilnisbakken van het kamp brengen de fantasie van de jongen op hol. Als op een nacht Dominic bezwijkt voor de charmes van de zwaarlijvige Indiaanse Jane, denkt Daniel dat zijn vader onder een beer ligt bedolven. Hij neemt de ijzeren koekenpan van de haak in de keuken en slaat uit alle macht de hersens in van Jane. De beer is dood.
Dominic overziet de situatie, roept Ketchum en laten samen het lijk verdwijnen. Ketchum overtuigt zijn vriend te vluchten, want de partner van Jane, de schietgrage sheriff Carl, zal niet rusten voor hij de dader heeft gevat. Zo begint een levenslange odyssee voor Dominic en zijn zoon Daniel.
Tot zover het verhaal, of liever de flinterdunne lijn die je als lezer nodig hebt om je te storten in dit woud van verhalen en verhaaltjes, levens en personen, details en omwegjes waarvan er zeer zeker een heel aantal onnodig zult vinden maar die allen samen een wereld vormen die meer dan vijftig jaar omspant.
TWISTED leest onderhoudend en brengt je in een wereld die je niet kent. Het tijdsverloop en de tekening van de personages maken alweer dat je de indruk hebt een hele saga te verteren. Aan het eind neem je met spijt afscheid van al die leuke personages, die je zo goed leerde kennen.
Irving lezen blijft niet zonder gevolgen. Je krijgt een vloed aan details, die je moet verwerken, maar die -heel raar- vierhonderd bladzijden later nog krachtig genoeg zijn om met volle symboliek te functioneren. Zo blijft Daniel treuren bij het lijk van zijn vader met de oorspronkelijke koekenpan in zijn handen. De innigheid van de relaties tussen Dominic en zijn vrouw, tussen Ketchum en Dominic en Daniel doen wat met je gevoelige kanten. De warmte waarmee mensen elkaars wereld belangrijk maken laat ook je eigen gloed aanwakkeren. John Irving is zeker niet de enige die dat kan, maar hij kan het en hij doet dat goed. John Irving is een garantie voor een mentale trip in andermans wereld. En dan zijn 600 bladzijden veel te weinig.