World War Z

Oorlog wordt surrealistisch

De laatste wereldoorlog is aan mij voorbij gegaan, omdat ik waarschijnlijk op een andere zender aan het kijken was. Dus de hype rond World War Z was me totaal onbekend, maar ik kreeg al wel een goed idee toen mijn beide zoons (10 en 12) dit boek op de keukentafel zagen liggen en ik in hun ogen de “Waw” zag blinken.

Ik heb het niet zo met apocalyptische toestanden vanwege de overkill (sic) maar al lezend door dit boek, deed ik gelijk wat research op internet. Het moet gezegd, mijn respect groeide. World War Z heeft het.

De schrijver, Max Brooks, is de zoon van Mel Brooks, wat al veel weggeeft. Vechtend tegen de genen van zijn vader publiceerde Max in 2003 The Zombie Survival Guide, een satirische handleiding. World War Z is een vervolg dat een heel andere toon aan slaat en zeker qua structuur niet te vergelijken valt.
Over wat gaat het verhaal? Een agent van de United Nations Postwar Commission moet tien jaar na datum een overzicht maken van de grote laatste wereldoorlog tussen de mensheid en de Zombies. De mensheid won, in de verlengingen, ten koste van totale decimering. Onze (onbenoemde) agent hoort van een Chinese dokter hoe die in aanraking kwam met “Patient Zero”, een kleine Chinese jongen. Van een politicus in Tibet hoort hij van de verspreiding van de pandemie. Een spion uit Israël meldt dat hij als eerste enkele lugubere ontdekkingen deed. Een planoloog uit Koeweit vertelt over zijn vlucht met zijn familie naar Egypte. Bob Archer, man van de CIA, vertelt over zijn eerste vermoedens.
Zo gaat dat maar door. Telkens krijgt de verteller een stukje aangereikt van de ontstaansgeschiedenis, ontwikkeling en afloop van de Grote Oorlog. Stapje voor stapje zal de lezer mogen weten dat de tegenstanders Zombies zijn, die in hun niet aflatende veroveringstocht hun slachtoffers tot medestanders maken door ze te contamineren met een beet. Traag rukken ze op, vooral traag, hersenloos maar onoverwinnelijk, tenzij je hun hersens uit hun kop knalt. Zich niet bekommerend om hun eigen heil klauteren ze over de lichamen van hun neergemaaide soortgenoten die even later toch weer opstaan. Desnoods de kop en darmen alleen, door kogels uiteengereten, fanatiek bijtend naar mensenvlees.
In een achttal hoofdstukken voert Max Brooks met mondjesmaat geleidelijk de druk op (Waarschuwingen – De Grote Paniek – Totale Oorlog, …). Meuten proberen te ontkomen, op weg naar niets. Paniek is eigen aan de mens zodat enkelingen systemen proberen te doorbreken voor eigen voordeel. Maatschappelijke structuren verbrokkelen, wantoestanden ontstaan, legers deserteren. Amerikaanse legers met de meest moderne aanvalsapparatuur staan machteloos tegenover het groeiende legioen ondoden. Ze komen als mieren, happend, kreunend, verwoestend. De getuigenis van zo’n soldaat die het overleefde doet je de haren te berge rijzen. Het kantelpunt is het verlies in het geloof dat het nog allemaal goed zal komen.
World War Z is verbijsterende literatuur. Het werkt op meerdere niveaus, want wat legers, regeringen, de mensheid overkomt, vindt meestal zijn oorzaak in verkeerde beslissingen uit het verleden, onverantwoorde besparingen, verkeerde opties. Daardoor is het boek een onderhuidse criticus voor de moderne politieke wereld, het stelt kortzichtigheid aan de kaak en toont de sociale uitholling via corruptie. Daarmee is het boek een gigantische metafoor voor wat de mensheid zijn eigen planeet aandoet.
De lectuur is niet gemakkelijk. De plot zit weggestopt in een vloed van interviews, reportages en details. Informatie krijg je met mondjesmaat en elke alinea biedt nieuwe namen en locaties. Maar langzaam aan, een beetje in de geest van de zombies uit het boek, krijgt World War Z je te pakken. Vanwege die langzame, adembenemende veroveringstocht op onze instincten verdient dit boek een hoge score, zonder meer.
Dit soort apocalyptische werken worden gewoonlijk geschat naar hun deprimerende voorspellingskracht. Net zoals Terminator, Transformer en consorten zal World War Z inspelen op de primaire angsten van de mens. Dit boek werd al in 2006 uitgebracht in de Verenigde Staten, waarna hetzelfde jaar de filmrechten werden verkocht. Het duurde tot 2013 voor die film uiteindelijk in de zalen kwam en via die weg naar de angsten van mijn zoons. En de uwe. Als ze nog leven, tenminste. Ik zou eens nagaan of uw nageslacht nog netjes eet bij het ontbijt.